Życie jak nierealny sen: ekskluzywny wywiad z Dave'em Grohlem o kulisach Nirvany i fenomenie Foo Fighters

Wydawcy wspomnień byłego perkusisty kultowej grunge'owej formacji Nirvana oraz wieloletniego frontmana Foo Fighters Dave'a Grohla początkowo proponowali klasyczny plan promocji książki: parę publicznych czytań, akustyczną piosenkę z gitarą, sesję pytań i odpowiedzi oraz stos sprzedanych egzemplarzy. Muzyk podszedł jednak do sprawy z zupełnie innym rozmachem.

Autor: Mark Savage, dziennikarz muzyczny BBC

„Zrobiłem z tego całe przedstawienie — przyznaje Grohl w przededniu premiery, nieco nieśmiało, ale z dumą. — Napisałem koncepcję show zaledwie pięć dni temu. Pokazuję w nim na żywo, jak uczyłem się grać na instrumentach muzycznych”.

Wszystko zaczyna się od tego, że młody Dave siedzi na podłodze w sypialni, wystukując rytmy zębami i na zwykłych poduszkach — właśnie w ten sposób przyszły legendarny perkusista zgłębiał podstawy gry na perkusji, zanim odłożył pieniądze na własny zestaw. Potem pokazuje, jak nagrywał prymitywne ścieżki na stary magnetofon kasetowy, po czym wyjeżdża na scenę z profesjonalnym zestawem perkusyjnym i potężnie wykonuje nieśmiertelny hymn Nirvana — „Smells Like Teen Spirit”. To improwizowane show idealnie odzwierciedla podejście Grohla nie tylko do muzyki, ale i do samego życia. Mając 52 lata i zapełniając stadiony na całym świecie, wciąż nie do końca potrafi pojąć skalę własnego sukcesu.

„Książka jest napisana z punktu widzenia człowieka, któremu wydaje się, że to wszystko dzieje się nie jemu — mówi. — Nie mogę uwierzyć, że to wszystko było w moim życiu: możliwość zagrania z idolem z dzieciństwa Tomem Petty'm albo wsiąść do samolotu, wypić parę drinków i polecieć do innego miasta, by wystąpić przed wielotysięcznym tłumem. Każdego dnia wspominam coś podobnego i myślę: "Właśnie to przeleci mi przed oczami przed samą śmiercią"”.

W przededniu startu swojego występu scenicznego Dave Grohl podzielił się z BBC refleksjami na temat pamiętnika „Opowiadacz”, 30-lecia epokowego albumu Nevermind i wyjaśnił, dlaczego powrót legendarnej grupy ABBA wprawił go w absolutny zachwyt.

Dlaczego książka? I co ma z tym wspólnego lockdown?

Dlaczego w ogóle zdecydowałeś się usiąść do napisania książki? Czy to wina pandemii i izolacji?

Wszystko zaczęło się od osobistej strony na Instagramie. Kiedy stało się jasne, że trzeba będzie zaszyć się w domu na kilka miesięcy, pomyślałem: „Moje twórcze popędy potrzebują jakiegoś ujścia”. Tak powstało konto „Prawdziwe historie Dave'a”, gdzie zacząłem publikować życiowe anegdoty. Ponieważ oboje moi rodzice byli wybitnymi pisarzami, od dzieciństwa mam zaszczepione pewne umiejętności. Po napisaniu czterech czy pięciu historii złapałem się na myśli: „A może spróbować napisać książkę?”

Jak udało ci się odtworzyć tyle szczegółów z przeszłości? Przekopywałeś stare albumy ze zdjęciami i dzienniki?

Mam w głowie własną kartotekę mentalną, gdzie wszystko jest ściśle posegregowane według muzyki. Wystarczy włączyć utwór z lat 70., a natychmiast przypomnę sobie, gdzie w tamtym momencie byłem; a jeśli zabrzmi kompozycja Nirvana, z łatwością wymienię nawet to, w co byłem ubrany podczas sesji nagraniowej.

— O, sprawdźmy! W co byłeś ubrany podczas pracy nad utworem In Bloom?

Miałem na sobie żółte szorty i własnoręcznie wykonaną biało-niebieską koszulę. Wydaje mi się, że w ogóle nosiłem tylko to w okresie pracy nad Nevermind. Do świata wielkiej mody było tam daleko!

Od stadionowej pogardy do magii dźwięku na żywo

W książce znajduje się oszałamiający cytat: „Stadionowy rock nigdy mi się nie podobał. Dopóki nie znalazłem się na krawędzi sceny”. Co się zmieniło?

To w końcu najlepsze miejsce na widowni! Kiedy ogromny stadion śpiewa chórem twoje piosenki, to czysta magia. My, ludzie, potrzebujemy odczucia jedności, wspólnego przeżywania emocji. To właśnie jest to.

Ale będąc zapalonym punkiem w latach 80., z pewnością patrzyłeś z góry na stadionowych gigantów rocka. Jak udało się przezwyciężyć tę sprzeczność?

W dzieciństwie moje ściany były obwieszone plakatami Led Zeppelin, The Beatles, AC/DC i innych wspaniałych zespołów. Dla mnie wydawali się postaciami z magicznych bajek. Później po raz pierwszy trafiłem na koncert undergroundowej punkowej kapeli w maleńkim klubie w Waszyngtonie na jakieś 50 osób. Zobaczywszy tę surową, bezkompromisową energię rock'n'rolla na żywo, pomyślałem: „Oto jest, to prawdziwe”. Marzenia o stadionach natychmiast uleciały w przeszłość.

Ale potem nadszedł błyskawiczny sukces Nirvana, armia fanów zaczęła rosnąć lawinowo, a moje nastoletnie przekonania weszły w ostry konflikt z rzeczywistością. Powstał prawdziwy dylemat moralny. Przy tym z natury jestem człowiekiem, który uwielbia dzielić się ze wszystkimi absolutnie wszystkim — i radością, i smutkiem, śpiewać piosenki i pić razem. W końcu całkowicie pogodziłem się z tym statusem, a nawet go polubiłem.

Nazywają cię zasłużenie „najprzyjemniejszym człowiekiem w świecie rocka”. Skąd taka cecha charakteru?

Pewnie wszystko pochodzi od mamy. Dorastałem w Wirginii, na południe od Waszyngtonu — to nie jest głębokie południe, ale ludzie tam mają szczególną godność. Po części wynika to z tego, że kształtowałem się w undergroundowej społeczności muzycznej Waszyngtonu. Społeczność była bardzo mała, jakieś paręset osób. Jeśli ktoś na koncercie potrzebował wzmacniacza gitarowego, bez wahania pożyczałeś swój. Do tej pory postrzegam wszystkich muzyków jako część jednej globalnej społeczności. Nieważne, Rihanna czy to Sting — bez problemu pójdę za kulisy i będę dobijał się do każdej garderoby z butelką whisky w ręku, tylko po to, by przywitać się z człowiekiem.

30 lat Nevermind, szaleństwo sławy i wieczne problemy ze słuchem

W zeszłym tygodniu epokowy album Nevermind stuknęło równe trzydzieści lat. Pamiętasz, co robiłeś w ten historyczny dzień?

Wydaje mi się, że zagraliśmy koncert w Toronto. Kiedy album dopiero pojawił się na półkach, nikt nie spodziewał się po nim kosmicznych sukcesów, a my występowaliśmy w lokalach na 100–200 osób. Ale gdy teledysk do „Smells Like Teen Spirit” wszedł w rotację około tydzień później, wszystko dookoła dosłownie wybuchło. W momencie zakończenia trasy publiczność szalała, a my musieliśmy w pośpiechu uciekać. Dookoła zaczęło się absolutne szaleństwo.

Jak udawało wam się nie zwariować w epicentrum tego szaleństwa?

Byliśmy zupełnie zielonymi dzieciakami: ja miałem 22 lata, Kurt Cobain — 23 lub 24 lata. Każdy radził sobie ze stresem po swojemu. Kiedy czułem, że zaczynam się konkretnie topić od napięcia, wsiadałem w samolot do domu w Wirginii, urządzałem grilla z przyjaciółmi i rozmawiałem z mamą. To pomagało wrócić z nieba na ziemię. Zwalającą się na głowę światową sławę trudno znieść. Kiedy dzisiaj widzę młodych artystów, którzy nagle stali się supergwiazdami, szczerze się o nich martwię — bez ciężkich konsekwencji nigdy się to nie kończy.

Chodziły słuchy, że oryginalne taśmy matki Nevermind spłonęły podczas wielkiego pożaru w Universal Studios w 2008 roku. Czy wiadomo coś na ten temat?

Szczerze mówiąc, nie wiem dokładnie. Ale zazwyczaj studia zawsze mają kopie zapasowe nagrań, więc mam nadzieję, że muzyka nie przepadnie na wieki.

— To znaczy, że gdzieś jednak istnieje oryginał?

U mnie w domu u mamy jest przechowywana zwykła kaseta, tak. Cóż, nic nie poradzę!

— A więc przyszłe reedycje albumu będą okraszone firmowym analogowym szumem taśmy...

Cóż, w tej chwili jestem już tak głuchy, że i tak nic nie usłyszę.

Masz zdiagnozowany szum w uszach (tinnitus)?

Od 30 lat! Kładę się spać, a w uszach mam nieustający dźwięk: „Iiiiiiiiiiii”.

— I jak się przy tym śpi?

Dawno się przyzwyczaiłem! Lewe ucho praktycznie nie słyszy z powodu wieloletniego bombardowania bębnami i mocnymi monitorami scenicznymi. Więc teraz nie mam żadnych problemów, gdy dzieci biegają w domu i hałasują. Wystarczy po prostu położyć się na poduszce na zdrowym uchu.

— Kiedy dorosną, zaczną to wykorzystywać. Będą krzyczeć do twojego głuchego ucha: „Tato, mogę wziąć auto?”

Ha-ha! A ja im na to odpowiem: „Co? Nie dosłyszałem!”

Życie po Nirvana, UFO i łzy przy ABBA

Po rozpadzie Nirvana stwierdziłeś, że założyłeś Foo Fighters dlatego, że „życie toczy się dalej”. Mocno powiedziane.

Cóż tak, po śmierci Kurta nasz świat wywrócił się do góry nogami i nie było zupełnie wiadomo, jak żyć dalej. Zaraz po tragedii dostałem kartkę, na której były takie wersy: „Teraz nie chcesz grać. Ale będziesz. I to uratuje ci życie”. I chociaż zrozumienie przyszło nie od razu, w końcu zdałem sobie sprawę, jak wielkie mam szczęście, że pozostałem przy życiu, i że moim obowiązkiem jest wykorzystać tę szansę, robiąc to, co kocham najbardziej — grając muzykę. To mnie uratowało. Więc Foo Fighters zawsze uosabiali dla mnie samo życie. Pomogli mi przetrwać najcięższe próby.

Zespół jest nazwany na cześć terminu wojskowego z czasów II wojny światowej, oznaczającego UFO. Wierzysz w istnienie kosmitów?

O tak, jestem starym ufo-maniakiem! Śledzę ten temat od wielu lat. Chociaż to, co rząd USA odtajnił tego lata, nie było dla mnie ogromną nowością. Głęboko wierzę, że ludzkość we Wszechświecie nie jest sama i w pełni mi to odpowiada. Na moją codzienną rutynę nie ma to żadnego wpływu, ale jestem zatwardziałym romantykiem: patrząc w rozgwieżdżone niebo, myślę: „Boże, mam nadzieję, że nie jesteśmy tu sami”. To by dopiero była zasadzka!

— A gdyby przyleciał latający talerz i zawisł nad waszą sceną, otworzyłby się właz, uderzyłoby oślepiające światło — poszedłbyś zobaczyć, co tam jest w górze?

Nie, no w końcu tak długo budowaliśmy tę konstrukcję sceny! Poza tym szkoda wszystko porzucać. Więc raczej zaprosiłbym ich w gości.

— Na grilla?

A dlaczego nie? Usmażyć mięsa dla pozaziemskich gości!

Wiem, że masz wielką słabość do grupy ABBA. Jak zareagowałeś na ich wielki powrót?

O tak, uwielbiam ich! Przeczytawszy wiadomość o tym, że wracają i wydają nowy album, od razu wysłałem link setce przyjaciół, a potem włączyłem ich nową piosenkę. Płakałem jak dziecko. Rozryczałem się po prostu w głos!

— Co cię tak chwyciło?

Uczucie, że czas dookoła się zatrzymał. No i poza tym to oszałamiająco piękny, romantyczny, melancholijny i niesamowicie chwytający za serce wgląd w przeszłość. Uff, to wspaniałe! Tak ABBA po prostu fizycznie nie potrafią napisać złej muzyki.

— A gdyby zaprosili cię, żebyś z nimi zagrał?

Poszedłbym, nie zastanawiając się ani sekundy. Pokażcie mi zestaw perkusyjny, a zacznę stukać. Z nimi zagrałbym z ogromną przyjemnością.