„Gitara, która zmieniła wszystko: jak Mark Knopfler stworzył legendę Brothers In Arms — i dlaczego bez Les Paul ten album by nie powstał”

Prawie cztery dekady później Mark Knopfler traktuje Brothers In Arms jako coś odległego: płyta, która uczyniła go największą gwiazdą rocka połowy lat 80., wydaje mu się dziś dziedzictwem innych czasów i innego człowieka — brodatego gitarzysty w czerwonej opasce, w którym 76-letni muzyk ledwo się rozpoznaje.

Czasami, jeszcze zanim ostatecznie zszedł ze sceny sześć lat temu, Knopfler wyciągał poszczególne piosenki na koncertach solowych — na przykład potężne Money For Nothing w nowojorskim Madison Square Garden w 2019 roku. Ale nigdy nie lubił dyskutować o samym albumie — nawet w okresie jego światowego triumfu.

W jednym z rzadkich wywiadów w 1995 roku Knopfler mówił o sukcesie Brothers In Arms niemal obojętnie: zbieg okoliczności z pojawieniem się płyt CD, „przypadkowy zbieg okoliczności”, jak to ujął. Gdyby nie ten album — wystrzeliłby inny.

Od tego czasu zawsze unikał rozmów o płycie, która sprzedała się w nakładzie ponad 30 milionów egzemplarzy, i ostatecznie uciął wszelkie próby reaktywacji zespołu Dire Straits. W efekcie można spotkać młodych fanów rocka, którzy o istnieniu tego giganta lat 80. nawet nie słyszeli.

Ale czas robi swoje: fani Dire Straits dorastają, a ich siła nabywcza rośnie. Dlatego 40-letnie jubileuszowe wydanie Brothers In Arms wyglądało niemal na nieuniknione — i w tym roku stało się luksusowym prezentem: idealna oprawa z tą samą lewitującą National Style ’37 i dodatkowa płyta koncertowa z San Antonio.

Nieoczekiwane było co innego: Knopfler, jego wierny basista John Illsley i inne osoby z bliskiego kręgu Dire Straits zgodzili się udzielić wywiadu prosto w British Grove — studiu Knopflera w Londynie. I oto w ciepły dzień, w przytulnym studiu 2, dziennikarz spotyka się z człowiekiem, który pewnego razu zmienił muzykę gitarową.

Pierwsze wspomnienia

Knopfler jest początkowo powściągliwy, ale lody szybko pękają: wystarczy wymienić żart „tylko gitarzyści zrozumieją” o niemożności grania w fotelu z podłokietnikami — i rozmowa mknie przez dekady.
Przyznaje:

„Łatwo powiedzieć: „O, nic specjalnego”. Ale kiedy przypominasz sobie, jak wiele Brothers In Arms znaczył dla ludzi, rozumiesz, dlaczego teraz tu jesteśmy”.

Illsley, wspominając początki pracy nad albumem, przenosi nas do małego domku w Holland Park, gdzie zebrała się ekipa: Mark, John, klawiszowcy Alan Clark i Guy Fletcher oraz perkusista Terry Williams, który wybijał rytm na kartonowym pudle.

Piosenki były różne nastrojowo — od lekkości Walk Of Life po powagę Brothers In Arms. Linie basu Illsleya w większości dopełniały niskie nuty, które Mark wydobywał kciukiem.

Spektrum muzyczne

Materiał na nowym albumie był niezwykle zróżnicowany:

• So Far Away łączył ciepły groove z futurystycznymi dźwiękami Synclavier.

• Your Latest Trick — noir-jazz z akcentem na saksofon i klimatycznym settingiem.

• Walk Of Life — mieszanka rockabilly i porywającego boogie.

• I oczywiście — antywojenne płótno Brothers In Arms oraz firmowy riff Money For Nothing.

   

Knopfler wyjaśnia to ostatnie tak:

„To prawie dwupalcowy boogie. Słuchałem dużo ZZ Top — rzeczy w rodzaju Gimme All Your Lovin’. Riff jest prosty, ale trzeba umieć ukryć zbędne dźwięki i grać tylko te potrzebne”.

Ale Illsley dodaje:

„Wszyscy myślą: „Łatwo zagrać”. Ale prawie nie spotkałem gitarzystów, którzy potrafią zagrać to jak Mark».

Te same pierwsze cztery nuty

Na koncertach Knopfler rzadko odtwarzał nagrania słowo w słowo — poza wstępem Brothers In Arms.
Wyjaśnia:

„Te cztery nuty są jak mebel w pokoju. Jeśli zagrasz inaczej — ludzie poczują, że coś jest nie tak”.

Ale zwrotki to sprytna układanka. Każde powtórzenie lekko się zmienia: inny akcent, „niebieskie” bluesowe przesunięcie — i nastrój się przesuwa. Muzycy klasyczni często nie radzą sobie z tymi subtelnościami.

Montserrat: raj w deszczu

Dire Straits udali się do studia AIR na wyspie Montserrat zimą 1984 roku. Ale raj nie był idealny: tropikalne ulewy bębniły w dach przez sześć tygodni z rzędu, a realizator dźwięku Neil Dorfsman mruczał niezadowolony, że praca posuwa się zbyt wolno, a brzmienie wychodzi „zbyt ciemne”.

To nie dziwi — bo w tym okresie Knopfler prawie nie używał swojej ulubionej Fender Stratocaster ’61. Technik gitarowy Ron Eve wspomina:

„Wyciągał ją parę razy, ale inne jego instrumenty dawały potrzebny charakter. Ten Strat był prawie „partcasterem”, a Mark odczuwał ograniczenia”.

Główny bohater albumu — Gibson Les Paul ’59 Reissue

Brothers In Arms stał się tym właśnie momentem, kiedy Knopfler po raz pierwszy postawił na vintage Gibson Les Paul (replika ’59).

Eve opowiada:

„Znaleźliśmy instrument u Rudy’s Music w Nowym Jorku. Pierwszą rzeczą, która mnie uderzyła, był gryf: niezbyt gruby, niezbyt cienki. I dźwięk — niesamowity”.

Później sam przerobił elektronikę na rozfazowanie w stylu „Petera Greena” — nawet nie pytając Marka.

To właśnie ten Les Paul zdefiniował brzmienie Brothers In Arms i Money For Nothing: gęste, ciągnące, dramatyczne.

Illsley dodaje:

«Stratocaster — jak baletnica. A Les Paul — instrument o ciężkim ładunku emocjonalnym. Do tytułowego utworu był jedynym słusznym wyborem”.

Eve mówi:

„Dosłownie pchałem Marka w stronę tego brzmienia. Dlatego wszystko się udało”.

Ale nie tylko Les Paul tworzył historię

Do innych utworów pasowały inne instrumenty.

• Walk Of Life — firmowy „telecasterowy” strzał jego Schecter w stylu Tele ’83.

• The Man’s Too Strong — dzwoniący metaliczny głos Nationala.

• Plotki o Les Paul Junior na Money For Nothing — mit: nie był tam używany.

Wzmacniacze, pedały i dziwne synth-gitary

Knopfler używał:

• wzmacniacza Eve’a — Marshall JTM45, zainspirowanego albumem Johna Mayalla,

• kolumny Laney 4x12,

• i tylko jednego efektu pedałowego: Cry Baby na Money For Nothing.

Najbardziej nietypowym urządzeniem był syntezator Roland do gitary. Ale Knopflerowi nie pasował: jego miękki, lekki sztych po prostu nie współgrał z technologią, więc partie zagrał zaproszony muzyk Jack Sonni.

Autokrytyka mistrza

Przy stole w studiu siedzi człowiek, którego solówki dawno stały się częścią historii muzyki. Ale Knopfler mówi o sobie skromnie:

„Nazywano mnie gitarowym bohaterem — i było mi niezręcznie. Nigdy nie uważałem się za wielkiego gracza. Po prostu człowieka, który stara się zagrać swoje piosenki”.

Przyznaje, że dopiero przy Brothers In Arms zaczął naprawdę rozumieć timing: inżynierowie latami mówili, że się śpieszy, a on się spierał.

Trasa i konsekwencje sławy

Album stał się wszechobecny od maja 1985 roku. Światowa trasa była olśniewająca — i wyczerpująca. Illsley wspomina:

„To było niesamowite. Ale ciężkie — Mark dostawał najbardziej. Sława komplikuje codzienne życie”.

Knopfler zawsze męczył się uwagą:

„W Manchesterze krzyknęli do mnie: „Jesteś na szczycie!”. Ale nigdy nie czułem się „na szczycie””.

Podsumowanie

Wywiad dobiega końca. Zapytać Marka, czy słuchał Brothers In Arms po raz ostatni — oznacza otrzymać niemal przerażone spojrzenie:

„Nigdy. Po co miałbym słuchać w domu samego siebie? Życie i tak jest wystarczająco dramatyczne…”