„Mity epoki CBS: dlaczego gitary Fender z lat 60. wcale nie przeżyły „upadku jakości” — i co tak naprawdę się zmieniło”

Gdy korporacja CBS przejęła firmę Fender w 1965 roku, wielu muzykom mogło się wydawać, że nastał nowy „punkt wyjścia” — jakby od tego momentu instrumenty marki przestały być takie same. Ale to tylko popularna legenda wśród kolekcjonerów. W rzeczywistości jednak żadne gwałtowne katastrofy nie miały miejsca: produkcja działała dalej, lutnicy stosowali dawne metody, a jakość instrumentów jeszcze długo pozostawała stabilnie wysoka.

Główny cel CBS był pragmatyczny: zwiększyć produkcję, obniżyć koszty własne i uczynić słynne gitary Fender bardziej dostępnymi. Stąd wzięły się stopniowe zmiany, które częściej dotyczyły wyglądu zewnętrznego i technologii, a nie brzmienia. Dziś szczegółowo przeanalizujemy, co naprawdę zmieniło się w latach 1965–1970 — i jak wpłynęło to na legendarne Stratocaster i Telecaster.

Gryfy: tradycje, ulepszenia i płynne zmiany

Po zakupie firmy CBS nie śpieszyła się z burzeniem przyzwyczajeń. Stratocaster i Telecaster otrzymały te same gryfy co wcześniej — magazyn był pełen półfabrykatów i nikt nie zamierzał ich wyrzucać.

Kiedy zapas drewna dobiegł końca, lutnicy zaczęli używać pau ferro i palisandru indyjskiego zamiast rzadszego już brazylijskiego. Brzmienie przy tym praktycznie się nie zmieniło — jaśniejszy odcień drewna nie oznaczał innego tonu.

Jednym z pierwszych praktycznych ulepszeń CBS były nowe znaczniki na podstrunnicy: „gliniane” kropki były słabo widoczne i z czasem ciemniały, dlatego zastąpiono je białymi, celuloidowymi — trwałymi i kontrastowymi. W modelach offsetowych w 1965 roku pojawił się binding gryfu, a w 1966 kropki ustąpiły miejsca blokom.

Zmieniły się także logotypy. Małe napisy „spaghetti” zniknęły pod koniec 1964 roku, ustępując miejsca wariantowi przejściowemu, a nieco później — dużemu czarnemu logo, dobrze widocznemu na Telecasterze.

Pod koniec lat 60. CBS napotkała problem niekompatybilności nowych lakierów poliestrowych z kalkomaniami, dlatego przednie części główek lakierowano nitro. Właśnie dlatego wiele gryfów z tamtych lat ma ciemniejszy „face”. W 1969 roku Fender wrócił do jednoczęściowych gryfów z kanałem pręta regulacyjnego, zamkniętym „oczkiem” z orzecha — tak pojawiły się znane „skunk stripes”.

Korpusy: trochę wagi, trochę formy i trochę legend

Powszechna opinia o „ciężkich gitarach epoki CBS” prawie zawsze odnosi się do lat 70. W latach 60. masy instrumentów były bardzo różne, a superciężkie korpusy zdarzały się nie częściej niż w erze „blackguard”.

Większość Stratocaster pozostawała olchowa, a Telecaster — jesionowy. Ale kiedy jesion zaczął trafiać się zbyt gęsty, Fender wymyślił technologię ukrytego odchudzania korpusu. W 1967 roku zaczęli frezować komory pod maskownicą — tak narodziły się słynne „Telecaster-kontrabandy”.

Połowa 1969 roku przyniosła kolejną zmianę: powrót do starej metody wiercenia kanałów na okablowanie, bez diagonalnego tunelu. A w Stratocaster nieco powiększono i wyprostowano komory na przetworniki — w ten sposób lutnicy radzili sobie z grubością nowego lakieru poliestrowego.

Elektronika: kondensatory, okablowanie i pierwsze „modernizacje”

Układ sterowania Stratocaster praktycznie się nie zmieniał, ale w 1968 roku kondensator tonu wymieniono na 0,05 µF, co rozjaśniło dźwięk. W tym samym roku zniknęła płytka ekranująca.

Telecaster w 1967 roku otrzymał znany wszystkim dzisiaj trójpozycyjny przełącznik „neck / middle / bridge”, a także kondensator treble-bleed, zachowujący wysokie tony przy skręcaniu głośności.

Osprzęt i plastiki: nowe materiały i świeże rozwiązania

Kiedy skończyły się stare celuloidowe maskownice, nadeszły warstwy PVC i ABS. Niektóre Stratocaster otrzymały piękne czterowarstwowe płytki typu tortoise.

Klucze Kluson zastąpiono firmowymi maszynkami z literą F, a Telecaster otrzymał nowe gładkie siodełka i zaktualizowane regulatory.

Przetworniki: od przypadku do stabilności

Przed CBS nawijanie cewek było „rozproszone” i wykonywane ręcznie, co nadawało brzmieniu więcej powietrza i jasności. CBS zautomatyzowało nawijanie — cewki stały się równiejsze, stabilniejsze pod względem oporności i brzmienia.

Mimo to — to właśnie te przetworniki, na których grali Hendrix i Gilmour.